ايشان به چنان موقعيت ممتازى دست يابند . دوران غيبت صغرى ، شرايط را براى اين امر مهيا مىساخت ، به‌طورى كه اين امر تا پايان غيبت صغرى قطعيت نسبى يافت و در نامه‌اى كه از طرف امام عليه السّلام در جواب سؤالات اسحاق بن يعقوب رسيده و مردم را در حوادث پيش‌آمده به محدثان و فقيهان واجد صلاحيت ارجاع داده بود بر اين امر تأكيد گرديده و از آن‌ها به‌عنوان حجت‌هاى امام عليه السّلام بر مردم ياد شده بود . « 1 » فعاليت‌هاى علمى در اين عصر در دو قالب كلى فعاليت‌هاى آموزشى و نگارشى صورت مىگرفت . امور آموزشى عبارت بود از يك سلسله درس‌ها و بحث‌هاى علمى كه غالبا در خانهء علما و گاه در مساجد ارائه مىگرديد . تا اين زمان هنوز نهاد خاصى براى امور آموزشى شيعيان پديد نيامده بود و مساجد از آغاز پيدايش ، مهم‌ترين مراكز آموزشى در اسلام محسوب مىشدند كه حلقه‌هاى درسى در آن‌ها برپا مىگرديد . در شهرها و نواحىاى كه تراكم جمعيت شيعه در آن‌ها زياد بود ، اوضاع علمى و فرهنگى شهر تحت‌تأثير اين جمعيت غالب قرار مىگرفت و در مواردى كه امور سياسى و نظامى شهر نيز به دست شيعيان بود و يا متوليان امر داراى گرايش‌هاى همسويى با آنان بودند ، آن شهر داراى موقعيت ممتازى مىشد . جوّ فكرى و علمى شهرها باتوجه به عوامل تأثيرگذار مختلف ، متفاوت بود . در برخى شهرها انديشه‌هاى كلامى رواج داشت و در برخى ديگر ، اهل حديث و محدثان عنصر تعيين‌كنندهء محيط فكرى بودند و بعضى نيز جوّى آميخته از انديشه‌هاى مختلف را داشتند ؛ بدين ترتيب جوّ فرهنگى شهرها و حوزه‌هاى علمى شيعه متأثر از مكاتب علمى متداول در اين عصر بود . در ادامه به اين مكاتب علمى اشاره خواهيم كرد .

--> ( 1 ) . صدوق ، همان ، ص 484 .